Zona

Zona Nedir?

Zona; çocukluk çağında geçirilen suçiçeği enfeksiyonuna neden olan Varicella Zoster virüsünün, yıllar sonra sinir uçlarında yeniden aktifleşmesiyle ortaya çıkan ağrılı, döküntülü bir cilt hastalığıdır.

Virüs yaşam boyu vücutta uyur; bağışıklık zayıfladığında ya da yoğun stres altında sinir köklerine yerleştiği bölgeden tekrar aktive olur.

Prof. Dr. Gülsüm Gençoğlan, zonayı “sinir hattı boyunca seyreden, erken tedavi edilmezse uzun süreli ağrıya yol açabilen bir deri ve sinir hastalığı” olarak tanımlar.

Zona Neden Olur?

Zona gelişimini tetikleyen başlıca faktörler şunlardır:

• Bağışıklık sistemi zayıflığı
• İleri yaş (özellikle 50 yaş sonrası)
• Yoğun stres ve uykusuzluk
• Kronik hastalıklar (diyabet, kanser, tiroid hastalıkları)
• Bağışıklığı baskılayan ilaçlar
• Geçirilmiş ağır enfeksiyonlar

Zonanın tamamen bulaşıcı olmadığı bilinmelidir; ancak aktif döküntüler temasla suçiçeği geçirmemiş kişilere suçiçeği olarak bulaşabilir.

Zona Belirtileri

Zona tipik olarak vücudun tek tarafında, sinir hattı boyunca görülür. Hastalık çoğu zaman aşağıdaki belirtilerle başlar:

• Yanma, batma, karıncalanma hissi
• Dokununca artan ağrı (hiperaljezi)
• 1–3 gün içinde ortaya çıkan kırmızı kabarcıklar ve içi su dolu döküntüler
• Ciltte aşırı hassasiyet
• Hafif ateş, yorgunluk
• Döküntülerin birkaç gün içinde kabuklanıp iyileşmesi

En sık göğüs kafesi, sırt, bel, yüz ve göz çevresinde görülür.

Olası Komplikasyonlar

Tedavi geciktiğinde zona bazı kalıcı sorunlara yol açabilir:

Postherpetik Nevralji (Sinir Ağrısı)

Zona sonrası aylar hatta yıllar sürebilen yanıcı, delici bir sinir ağrısıdır. Bu durum en çok 60 yaş üzerinde görülür.

Göz tutulumu (Herpes Zoster Ophthalmicus)

Görme kaybına kadar gidebilen ciddi bir durumdur. Acil tedavi gerektirir.

Enfeksiyon, iz ve pigmentasyon değişiklikleri

Döküntülerin kaşınması veya geç tedavi edilmesi iz kalmasına neden olabilir.

Prof. Dr. Gülsüm Gençoğlan, erken tanı ve antiviral tedavinin komplikasyon riskini önemli ölçüde azalttığını vurgular.

Zona Tedavisi Nasıl Yapılır?

Tedavi, belirtiler ortaya çıktıktan ilk 72 saat içinde başlandığında en etkili sonuçları verir.

1. Antiviral İlaç Tedavisi

• Acyclovir
• Valacyclovir
• Famciclovir

Bu ilaçlar virüsün çoğalmasını durdurarak hastalığın süresini ve şiddetini önemli ölçüde azaltır.

2. Ağrı Yönetimi

• Nonsteroid antiinflamatuvarlar
• Sinir ağrılarına yönelik ilaçlar
• Gerekirse lokal anestezik kremler

3. Lokal Tedaviler

• Antiseptik kremler
• Kaşıntıyı azaltan topikal tedaviler
• Nemlendirici bariyer onarıcı ürünler

4. Lazer ve Fototerapi Destekleri (Seçilmiş vakalarda)

Soğuk lazer uygulamaları veya düşük enerjili ışık tedavileri, özel durumlarda ağrının hafifletilmesine katkı sağlayabilir.

5. Bağışıklığı Desteklemek

• Düzenli uyku
• Dengeli beslenme
• Stres yönetimi
• Vitamin D, B12 gibi eksikliklerin giderilmesi

Zona Aşısı Kimlere Önerilir?

Özellikle 50 yaş üzeri bireylerde zona aşısı, hastalığın hem ortaya çıkmasını hem de şiddetini belirgin şekilde azaltır. Aynı zamanda postherpetik nevralji riskini düşürür.

Zona Kendi Kendine Geçer mi?

Evet, çoğu durumda döküntüler 2–4 hafta içinde iyileşir. Ancak erken tedavi almayanlarda sinir ağrısı kalıcı hale gelebilir. Bu nedenle dermatolog değerlendirmesi önemlidir.

Sık Sorulan Sorular

Zona bulaşıcı mı?

Herpes zoster doğrudan bulaşıcı değildir; ancak döküntülerle temas eden kişiler suçiçeği olabilir.

Yüzde çıkan zona tehlikeli midir?

Evet. Göz ve kulak çevresi tutulumu acil tedavi gerektirir.

İz kalır mı?

Erken tedavi ve doğru bakım ile iz riski oldukça düşüktür.

Stres zona yapar mı?

Evet, güçlü bir tetikleyici faktördür.

Genel Değerlendirme

Zona; erken teşhis ve uygun tedaviyle hızlıca kontrol altına alınabilen, ancak ihmal edildiğinde uzun süreli ağrıya neden olabilen bir hastalıktır.

Prof. Dr. Gülsüm Gençoğlan, her hastanın yaşına, döküntü yayılımına ve risk faktörlerine göre kişiselleştirilmiş tedavi planları oluşturarak hem ağrının azaltılmasını hem de komplikasyonların önlenmesini hedefler.

Zona belirtileri yaşıyorsanız veya cildinizde ağrılı döküntüler fark ettiyseniz; Prof. Dr. Gülsüm Gençoğlan’a iletişim bilgilerinden ulaşarak değerlendirme ve tedavi planı hakkında bilgi alabilirsiniz.