Kaşıntı

Kaşıntı (Pruritus) Nedir?

Kaşıntı; cildin herhangi bir noktasında ortaya çıkan, kaşıma isteğine yol açan rahatsız edici histaminik veya non-histaminik bir duyudur.
Ciltteki sinir uçlarının çeşitli nedenlerle uyarılması sonucu gelişir ve hem fiziksel hem psikolojik yaşam kalitesini olumsuz etkileyebilir.

Prof. Dr. Gülsüm Gençoğlan, pruritusun “tek başına bir hastalık değil, birçok dermatolojik ve sistemik problemin belirtisi olabilen önemli bir bulgu” olduğunu vurgular.

Kaşıntıya Neden Olan Durumlar

Kaşıntının altında çok sayıda neden yatabilir. Bunları üç ana grupta toplamak mümkündür:

1. Dermatolojik (Cilt Kaynaklı) Nedenler

Cilt hastalıkları, kaşıntının en sık görülen nedenleridir:

• Egzama (Atopik Dermatit)
  
  
• Sedef Hastalığı (Psoriasis)
  
  
• Ürtiker (Kurdeşen)
  
  
• Mantar enfeksiyonları (Tinea, Candida)
  
  
• Seboreik dermatit
  
  
• Uyuz (Skabiyez)
  
  
• Kuru cilt (Kserozis)
  
  
• Alerjik kontakt dermatit
  
  

Bu hastalıklarda cildin bariyer yapısı bozulur, inflamasyon artar ve kaşıntı şiddetlenir.

2. Sistemik Nedenler

Ciltte belirgin bir sorun olmasa bile bazı iç hastalıklar kaşıntıya yol açabilir:

• Tiroid hastalıkları
  
  
• Karaciğer hastalıkları (kolestaz)
  
  
• Böbrek yetmezliği (üremik pruritus)
  
  
• Demir eksikliği anemisi
  
  
• Lenfoma, lösemi gibi hematolojik hastalıklar
  
  
• Diyabet
  
  
• HIV, hepatit gibi viral enfeksiyonlar
  
  

Özellikle gece artan yaygın kaşıntı sistemik bir sorunun habercisi olabilir.

3. Nörolojik ve Psikojenik Nedenler

• Sinir sıkışmaları (notalgia paresthetica, brachioradial pruritus)
  
  
• Zona sonrası sinir hasarı (postherpetik pruritus)
  
  
• Kaygı, stres ve obsesif durumlar
  
  
• Somatik semptom bozuklukları
  
  

Bu tip kaşıntılarda ciltte belirgin bir döküntü yoktur; sorun sinir iletimindeki bozukluktan kaynaklanır.

Kaşıntı Hangi Durumlarda Ciddiye Alınmalı?

Aşağıdaki durumlar acil dermatolojik değerlendirme gerektirir:

• Kaşıntıya yaralar, kabarcıklar veya döküntü eşlik ediyorsa
  
  
• Gece artan, tüm vücuda yayılan kaşıntı varsa
  
  
• 2–3 haftadan uzun sürüyorsa
  
  
• Ani başlayan şiddetli kaşıntı varsa
  
  
• Ateş, kilo kaybı, halsizlik gibi sistemik belirtiler eşlik ediyorsa
  
  
• Deride kanama, kabuklanma ve enfeksiyon geliştiyse
  
  

Prof. Dr. Gülsüm Gençoğlan, kaşıntı şikayetinde altta yatan nedeni belirlemenin tedavinin en kritik aşaması olduğunu vurgular.

Tanı Yöntemleri

Kaşıntının nedenini belirlemek için aşağıdaki değerlendirmeler yapılabilir:

• Dermatolojik muayene
  
  
• Dermoskopi
  
  
• Mantara yönelik kazıntı testi
  
  
• Alerji yama testi
  
  
• Kan testleri (tiroid, böbrek-karaciğer fonksiyonları, vitamin-mineral düzeyleri)
  
  
• Gerekirse biyopsi
  
  

Bazı durumlarda kaşıntı birden fazla faktörün birleşimiyle oluşabilir.

Kaşıntı Tedavisinde Modern Yaklaşımlar

Kaşıntının tedavisi, nedenine yönelik olarak planlanır.

1. Topikal Tedaviler

• Bariyer onarıcı ve yoğun nemlendiriciler
  
  
• Antihistaminik kremler
  
  
• Kortikosteroidler
  
  
• Kalsinörin inhibitörleri (takrolimus, pimekrolimus)
  
  
• Antifungal veya antibakteriyel kremler
  
  

Cilt bariyerinin güçlendirilmesi kaşıntının kontrolünde çok önemlidir.

2. Sistemik Tedaviler

• Antihistaminikler
  
  
• Antibiyotik veya antifungal ilaçlar
  
  
• Sinir kaynaklı kaşıntılarda nöropatik ağrı ilaçları
  
  
• Şiddetli alerjik tabloda kısa süreli kortikosteroid tedavileri
  
  
• Üremik kaşıntıda fototerapi ve gabapentinoidler
  
  
• Kolestatik kaşıntıda safra akışını düzenleyen ilaçlar
  
  

3. Fototerapi (NB-UVB)

Kaşıntının kontrolünde, özellikle kronik dermatitlerde oldukça etkilidir.
Uluslararası kliniklerde yaygın kullanılan NB-UVB tedavisi; ciltteki inflamasyonu azaltır, bağışıklığı düzenler.

4. Lazer ve Cihaz Destekleri

Seçilmiş vakalarda excimer lazer veya düşük doz lazer uygulamaları, kaşıntının azalmasına yardımcı olabilir.

5. Psikolojik Destek ve Davranışsal Yaklaşım

Stres kaynaklı kaşıntılarda:

• Mindfulness
  
  
• Uyku düzeni
  
  
• Stres yönetimi
  
  
• Gerekirse psikolojik destek
  
  

oldukça faydalıdır.

Kaşıntıya Evde Ne İyi Gelir?

• Ilık duş (çok sıcak duş kaşıntıyı artırır)
  
  
• Kokusuz, hassas cilt ürünleri
  
  
• Anti-alerjik çamaşır deterjanı
  
  
• Nemlendiricileri duştan ilk 3 dakika içinde uygulamak
  
  
• Tahriş eden kıyafetlerden kaçınmak
  
  
• Kaşımamak (enfeksiyon riskini artırır)
  
  

Ancak birkaç gün içinde düzelmeyen kaşıntı mutlaka hekim değerlendirmesi gerektirir.

Sık Sorulan Sorular

Kaşıntı alerji belirtisi midir?
Her zaman değil; egzama, mantar, böbrek hastalığı gibi çok farklı nedenleri olabilir.

Sürekli kaşımak zarar verir mi?
Evet. Cilt bariyeri bozulur, enfeksiyon ve iz riski artar.

Gece artan kaşıntı neyi gösterir?
Uyuz, atopik dermatit, böbrek veya karaciğer hastalıklarıyla ilişkili olabilir.

Kaşıntı için antihistaminik yeterli mi?
Nedene göre değişir; her kaşıntı antihistaminiklere yanıt vermez.

Kaşıntı basit bir yakınma gibi görünse de, çoğu zaman alerjik hastalıklardan dermatolojik problemlere, sistemik hastalıklardan nörolojik bozukluklara kadar geniş bir yelpazenin belirtisi olabilir.
Prof. Dr. Gülsüm Gençoğlan, kaşıntı şikayetlerinde detaylı bir dermatolojik değerlendirme yaparak altta yatan nedeni belirler ve kişiye özel tedavi planları oluşturur.

“Uzun süren veya yaşam kalitenizi düşüren kaşıntı şikayetleriniz varsa; Prof. Dr. Gülsüm Gençoğlan’a iletişim bilgilerinden ulaşarak kapsamlı bir değerlendirme ve tedavi planı hakkında bilgi alabilirsiniz.”